Terugblik: kennissessie de psychologie van gedragsverandering
Van weerstand naar verandering: de psychologie van gedragsverandering richting Zero-waste.
Meer dan 30 ondernemers ontdekten tijdens de Zero-waste kennissessie ‘De psychologie van duurzaam gedrag’ waarom goede intenties niet altijd tot gedragsverandering leiden én hoe je gewenste veranderingen in je organisatie wel succesvol kunt implementeren.
Gedragsverandering is maatwerk
Of je nu medewerkers wilt laten omgaan met nieuwe software, veiligheidsprotocollen wilt implementeren, of zoals in het programma Zero-waste: afvalscheiding wilt verbeteren. Het veranderen van gedrag is de universele uitdaging.
“Gedragsverandering is altijd een puzzelstuk, maar niet het volledige plaatje,” opende Jorn Pasmans, sociaal psycholoog en gedragsexpert (Gepast Gedrag), de online kennissessie van 10 juli. Hij liet zien dat duurzaamheidstransities en eigenlijk alle organisatieveranderingen veel meer vragen dan goede bedoelingen of verbodsbordjes.
Het is een bekend probleem voor veel ondernemers: je introduceert nieuwe processen, hangt instructies op en toch blijft het oude gedrag. In het geval van afvalscheiding betekent dit bijvoorbeeld dat bronscheiding niet van de grond komt, maar iedereen alles instinctief in de restafvalbak blijft gooien. “We neigen ertoe om vertrouwde tools te gebruiken, zoals verbodsbordjes,” legde Pasmans uit. “Maar informeren is niet hetzelfde als gedrag veranderen.“
De inzichten uit deze kennissessie zijn direct toepasbaar op elke situatie waarin je als organisatie gedrag wilt veranderen: van kantoorgebruik tot klantgedrag. Maar om tot toepassing te komen, is het belangrijk dat doelgroep en gedrag eerst beter leren begrijpen.
Liever kijken? Bekijk hier de videoregistratie van deze online kennissessie
Waarom ons brein saboteert
Via een interactieve ‘Stroop-test’, waarbij deelnemers kleuren moesten benoemen in plaats van woorden lezen, demonstreerde Pasmans hoe ons automatische brein werkt. “We maken de meeste keuzes onbewust,” aldus Pasmans. “Daarom kiezen mensen vaak voor de kortste route: de restafvalbak die op links staat, ook al weten ze dat scheiden beter is.“
Dit zogenaamde ‘handelen op de automatische piloot’ verklaart niet alleen waarom gemotiveerde medewerkers hun appeltje bij het restafval gooien tijdens een drukke werkdag, maar ook waarom nieuwe bedrijfsprocessen vaak op weerstand stuiten.
Concrete veranderdoelen
“Wie moet precies wat gaan doen?” Deze vraag stond centraal in de tweede fase van de ander halfuur durende sessie. Of je nu werkt aan Zero-waste doelstellingen of andere organisatieveranderingen, de mate van concreetheid is heel belangrijk. Deelnemers kregen de opdracht de gewenste gedragsverandering te tekenen, zo specifiek mogelijk.
Michael van den Bogaard van Aristo Meeting Center: “Ik heb een poppetje getekend die zijn afval scheidt. Voor ons vergadercentrum willen we dat klanten die vaak even op bezoek zijn ook hun afval goed scheiden, zodat ons restafval zo goed als verdwijnt.”
Joris Schoenmakers van Equans: “Wij zien vooral op projectlocaties dat er nog veel ongescheiden afval in de restafvalbak belandt, terwijl er mooie potentie zit om dat verder uit elkaar te halen.”
Anne-Lin Schuurbiers bracht een ander voorbeeld: “Iedereen komt op dinsdag en donderdag naar kantoor, waardoor we veel meer vierkante meters moeten aanhouden. Ik had getekend dat mensen in hun agenda verschillende kantoordagen plannen, inclusief maandag of vrijdag.”
De 4-stappen gedragscheck: kunnen én willen
Pasmans deelde een praktische checklist waarmee organisaties kunnen analyseren waarom gewenst gedrag, of dat nu afvalscheiding, nieuwe werkprocessen of andere veranderingen betreft, nog niet plaatsvindt:
Stap 1 & 2: Kunnen mensen veranderen?
- Omgeving inrichten: Is er überhaupt gelegenheid voor het gewenste gedrag? Bij afvalscheiding: zijn er duidelijke bakken met pictogrammen? “Mensen lezen automatisch van links naar rechts,” aldus Pasmans. “Zet daarom eerst de verschillende afvalstromen links en de restafvalbak rechts.”
- Persoon in kracht zetten: Hebben mensen de juiste informatie op het moment van handelen? “Begin klein om in actie te komen,” adviseerde hij. “In plaats van ‘vanaf nu moeten we al ons afval scheiden’, begin met één afvalstroom.“
Stap 3 & 4: Willen mensen veranderen?
- Drijfveren activeren: Speel voor duurzame gedragsverandering in op verbinding (sociale norm), vooruitgang (zingeving) en vrijheid (autonomie). “Mensen volgen graag wat anderen doen.”
- Weerstand wegnemen: Emotionele weerstand ontstaat bij gebrek aan vertrouwen of autonomie. “Stel vragen in plaats van eisen te stellen: ‘Waarom zou jij dit doen?’ werkt beter dan ‘Jij moet dit doen’.”
Praktische vervolgstappen
De sessie toonde aan hoe breed toepasbaar deze gedragsprincipes zijn. Ingeborg van ECO Groothandel herkende de uitdagingen bij afvalscheiding: “Mensen weten ook niet hoeveel we eigenlijk weggooien. Als je het niet weet, ben je er ook niet mee bezig.”
Gebaseerd op de sessie kun je direct aan de slag met deze aanpak:
- Definieer concreet gedrag: Teken letterlijk wat je wil zien dat mensen doen.
- Onderzoek de omgeving: Hoeveel stappen moet je zetten voor het gewenste gedrag?
- Zet mensen in hun kracht: Welke informatie geeft voldoende richting op het moment van handelen?
- Motiveer: Maak gebruik van sociale normen en geef mensen autonomie en vertrouwen.
———————————————–
Takeaways: empathie en kleine stappen
“Ken je doelgroep en durf empathisch te onderzoeken waarom ze nog niet veranderen. Dan wet je waar je op moet mikken.” vatte Pasmans samen. Deze boodschap geldt voor elke organisatieverandering, of je nu Zero-waste ambities hebt of andere doelen nastreeft.
De belangrijkste inzichten voor elke ondernemer:
- Gedragsverandering vergt maatwerk per situatie en doelgroep
- Automatisch gedrag kun je sturen door de omgeving slim in te richten
- Emotionele weerstand ontstaat bij gebrek aan autonomie of vertrouwen
- Kleine stapjes met zichtbare vooruitgang werken beter dan grote ambities
Deze psychologische principes maken het verschil tussen mislukte beleidswijzigingen en succesvolle transformaties, ongeacht of je focus ligt op duurzaamheid, efficiency of andere organisatiedoelen.
Meer weten over het programma Zero-waste, waar deze sessie onderdeel van uitmaakte? Kijk op de projectpagina.
